Theo thông tin đăng tải trên báo Pháp luật online, sáng ngày 09/8/2024 tại công viên Tao Đàn, Quận 1, TP HCM xảy ra sự cố 1 nhánh cây gãy, đổ khiến 02 người bị tử vong và 03 người bị thương hiện đang được cấp cứu tại bệnh viện đa khoa Sài Gòn và bệnh viện nhân dân 115. Bên cạnh đó, tình trạng sự cố về cây xanh xảy ra gây thiệt hại về người và tài sản cũng từng diễn ra không ít trong đời sống hàng ngày của chúng ta. Vậy thì trách nhiệm thuộc về ai trong trường hợp này?
Điều 604 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về “Bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra” ghi nhận: “Chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý phải bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra”. Đồng thời, khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 quy định “Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác”
Như vậy, trong trường hợp có thiệt hại xảy ra bởi sự cố về cây xanh thì pháp luật cho phép việc bồi thường thiệt hại trước tiên sẽ tuân theo thỏa thuận giữa các bên (nếu không có quy định cụ thể nào khác điều chỉnh). Trường hợp không có thỏa thuận nào khác giữa các chủ thể và cũng không có quy định nào khác điều chỉnh thì chúng ta cần xác định 2 vấn đề: (i) bên bị thiệt hại (về tính mạng, sức khỏe, tài sản) có lỗi hay không; (ii) sự cố xảy ra có thuộc trường hợp bất khả kháng hay không).
Nếu bên bị thiệt hại hoàn toàn có lỗi thì không những không được hưởng bồi thường mà có thể còn phải đối diện với trách nhiệm hành chính, dân sự …. tương ứng với hành vi của họ. Hoặc nếu rơi vào trường hợp bất khả kháng thì bên bị thiệt hại cũng không được hưởng bồi thường. Nếu không rơi vào 2 trường hợp này thì chủ thể phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại là chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý đối với cây xanh. Được biết trong trường hợp này, cây xanh ở công viên Tao Đàn, Quận 1, TP HCM hiện đang do Công ty TNHH MTV Công viên cây xanh TP HCM quản lý.
Về mức bồi thường thiệt hại sẽ được xác định theo quy định từ Điều 589 đến Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể:
Nếu thiệt hại về tài sản thì mức bồi thường được xác định bao gồm: (i) Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng; (ii). Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút; (iii) Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại; (iv) Thiệt hại khác do luật quy định.
Nếu thiệt hại về sức khỏe thì mức bồi thường được xác định bao gồm: (i) Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại; (ii) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại; (iii) Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại; (iv) Thiệt hại khác do luật quy định.
Nếu thiệt hại về tính mạng thì mức bồi thường được xác định bao gồm: (i) Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo quy định; (ii) Chi phí hợp lý cho việc mai táng; (iii) Tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng; (iv) Thiệt hại khác do luật quy định.
Nếu thiệt hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín thì mức bồi thường được xác định bao gồm: (i) Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại; (ii) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút; (iii) Thiệt hại khác do luật quy định.
Ngoài ra, nếu thiệt hại về tinh thần thì được hưởng thêm khoản bồi thường thiệt hại về tinh thần: Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định và mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Để yêu cầu bồi thường thiệt hại, bên bị thiệt hại cần cung cấp minh chứng chứng minh các khoản thiệt hại của mình theo quy định như nêu trên. Hình thức bồi thường có thể bằng tiền, hiện vật hoặc thực hiện công việc nhất định (do các bên thỏa thuận hoặc nếu không thỏa thuận được thì do Tòa án quyết định).
Một vấn đề chúng ta cũng cần lưu ý đó là theo quy định tại Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015 thì: “Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm”. Tức là, nếu bên bị thiệt hại không khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vòng 3 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết về việc bị thiệt hại thì sẽ mất quyền khởi kiện. Như vậy, trong trường hợp không thỏa thuận được và cũng không có quy định nào khác, bên bị thiệt hại (về tính mạng, sức khỏe, tài sản) cần thực hiện việc khởi kiện trong vòng 3 năm để đảm bảo quyền lợi của mình.
Ngoài ra, khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 quy định “Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép”. Đồng thời, cây xanh tại công viên Tao Đàn hiện do công ty TNHH MTV Công viên cây xanh TP HCM quản lý và việc quản lý tuân theo quy định tại Nghị định 64/2010/NĐ-CP ngày 11 tháng 06 năm 2010 về Quản lý cây xanh đô thị. Theo đó, chúng ta cần xem xét cơ quan quản lý cây xanh đã thực hiện mọi nghĩa vụ được quy định trong Nghị định 64/2010/NĐ-CP hay chưa (cắt tỉa cây khi có dự báo mưa bão, chặt hạ những cây, cành cây có nguy cơ gãy đổ…). Nếu họ đã thực hiện các biện pháp an toàn về cây xanh, cắt tỉa, khắc phục … phù hợp nhưng sự cố vẫn xảy ra gây thiệt hại về người và tài sản thì có thể áp dụng khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 để xác định sự cố xảy ra là sự kiện bất khả kháng.